Miszōng. Naszo gŏdka, język serca i duszy – śląska tradycja w sercu wielojęzyczności

„Miszōng. Naszo gŏdka, język serca i duszy” to interdyscyplinarna inicjatywa promująca wielojęzyczność i różnorodność kulturową. Projekt zrealizowany został przez naszą Fundację i skupiał się na śląskiej godce – mowie serca i duszy mieszkańców regionu. Zadanie dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, w ramach programu dotacyjnego „Różnorodność Językowa” Instytutu Różnorodności Językowej Rzeczypospolitej. Dzięki temu wsparciu przez kilka miesięcy odbywały się wyjątkowe wydarzenia, które angażowały wszystkie zmysły i pokolenia uczestników. W ramach projektu nie zabrakło wspólnego muzykowania, warsztatowych animacji, a także spotkań, wystaw, koncertów, spektakli i teatralnej gry terenowej – wszystko to osadzone w bogatym dziedzictwie Śląska.

Śląskie smaki, wspomnienia i kołocz

Jednym z pierwszych akordów Miszōngu było spotkanie dyskusyjne z Ernestyną Kubecką – autorką książki „Cztery pory roku w kuchni śląskiej”. Odbyło się ono w Miejskiej Bibliotece Publicznej w Pyskowicach i przyciągnęło miłośników regionalnej kuchni oraz tradycji. Spotkanie miało prawdziwie smakowity przebieg – autorka opowiadała o dawnych recepturach, a na stół trafił własnoręcznie upieczony przez nią kołocz (tradycyjne śląskie ciasto), którym częstowano uczestników. Nie zabrakło też integracji przez zabawę: zorganizowano konkurs na najlepszy domowy wypiek, w którym pani Kubecka wystąpiła w roli jurorki. Goście licznie przynieśli własne ciasta, dodając spotkaniu słodkiej rywalizacji i serdecznej atmosfery.

Wyjątkowego klimatu dodały tradycyjne śląskie stroje, w które ubrana była zarówno autorka, jak i panie z pyskowickiej biblioteki. Co ważne, cała rozmowa toczyła się po ślōnsku – śląska godka rozbrzmiewała naturalnie, budując pomost między pokoleniami. W dyskusji uczestniczył również dr Robert Garstka – etnograf i regionalista – który dzielił się spostrzeżeniami na temat śląskich obyczajów i kultury ludowej. Podkreślono, jak istotne jest zachowanie rodzinnych przepisów oraz kulinarnego dziedzictwa Śląska dla przyszłych pokoleń.

 

 

Spotkanie pokazało, że tradycyjna kuchnia i gwara nadal łączą ludzi – przywołują wspomnienia i budzą emocje, a śląska godka wciąż przemawia do serc młodszych i starszych.

 

Etnograficzna wystawa „Świat obok nas”

 

Równolegle z wydarzeniami kulinarnymi uczestnicy projektu mogli zgłębiać śląską kulturę poprzez fotograficzną wystawę etnograficzną autorstwa dr. Roberta Garstki. Ekspozycja zatytułowana „Świat obok nas” została udostępniona w Miejskim Ośrodku Kultury i Sztuki w Pyskowicach i stanowiła fascynującą dokumentację dziedzictwa kulturowego województwa śląskiego. Na klimatycznych fotografiach Garstka – będącego z zawodu fotografem, etnografem i znawcą śląskiej kultury ludowej – uwiecznił obrzędy, rytuały i zwyczaje kultywowane w regionie. Zwiedzający wystawę mogli przenieść się w świat barwnych tradycji: od dorocznych obrzędów po detale małej architektury sakralnej i codziennego życia dawnych Ślązaków. Wystawa była dostępna bezpłatnie dla wszystkich chętnych, co zachęciło wiele osób do odkrywania na nowo „świata obok nas”, czyli bogactwa lokalnych zwyczajów na wyciągnięcie ręki. Dla zainteresowanych instytucji istniała nawet możliwość wypożyczenia tej ekspozycji, by dalej szerzyć wiedzę o śląskim dziedzictwie.

 

 

Poezja śpiewana z korzeniami „stąd” – koncert Józefa Kotysia

Kolejnym ważnym punktem Miszōngu był nastrojowy koncert „Poezja śpiewana z korzeniami ‘stąd’” w wykonaniu Józefa Kotysia i przyjaciół. Odbył się on 11 listopada 2025 r. na scenie MOKiS Pyskowice, stając się niezwykłym muzycznym świętem w dniu Narodowego Święta Niepodległości. Józef Kotyś, śląski bard i poeta, zabrał publiczność w piękną podróż muzyczną przeplataną poezją śpiewaną i regionalnymi akcentami. Kameralna atmosfera koncertu sprzyjała zadumie i wsłuchaniu się w pieśni zakorzenione „tutaj”, na Śląsku. W poetyckich tekstach i melodyjnych aranżacjach pobrzmiewały echa lokalnej historii i codzienności – można było odczuć dumę z małej ojczyzny, wzruszenie i radość ze wspólnego muzykowania. Publiczność nagrodziła artystów owacjami, a wielu słuchaczy podkreślało, że taki koncert to nie tylko rozrywka, ale i lekcja lokalnej tożsamości przekazana w najbardziej emocjonalny ze sposobów. Całe wydarzenie – podobnie jak inne w ramach Miszōngu – zostało zrealizowane dzięki dofinansowaniu z programu „Różnorodność Językowa”, co umożliwiło bezpłatny wstęp i szeroką dostępność dla mieszkańców.

Gniazdo. Straszny szpil – teatralna gra miejska z dreszczykiem

Kulminacją projektu Miszōng była nietypowa gra miejska pod wymownym tytułem „Gniazdo. Straszny szpil”. W jesienny sobotni wieczór MOKiS Pyskowice zamienił się w scenę pełną grozy i emocji – odważni uczestnicy wyruszyli drużynowo na ekscytującą przygodę, która łączyła elementy miejskiej gry terenowej, escape roomu, podchodów i teatru. W przygotowanie tego halloweenowego spektaklu z dreszczykiem zaangażowały się dwie grupy artystyczne: Teatr Lufcik na korbkę oraz Teatr Zły, słynące z pomysłowych realizacji. Gracze wcielili się w bohaterów interaktywnej fabuły, w której nie brakowało strachu, tajemnic ani niespodziewanych zwrotów akcji.

Atmosfera tej nocy była jedyna w swoim rodzaju – było strasznie, było śmiesznie, a emocje i dreszczyk nie opuszczały uczestników aż do samego finału. Rozgrywka wymagała nie tylko odwagi, ale i ścisłej współpracy oraz sprytu, gdyż drużyny musiały wspólnie rozwiązywać zagadki i pokonywać kolejne wyzwania. Organizatorzy zadbali o pełne napięcia scenki aktorskie – pełne energii, humoru i tajemniczości – które wprowadzały graczy w klimat niczym z thrillera. Dzięki temu uczestnicy mogli poczuć się jak w środku interaktywnego horroru osadzonego w śląskich realiach.

Co istotne, udział w „Strasznym szpilu” był bezpłatny dzięki dofinansowaniu z Ministerstwa Kultury, jednak obowiązywały wcześniejsze zapisy ze względu na ograniczoną liczbę miejsc. Chętnych nie brakowało – zebrały się pełne drużyny śmiałków (w wieku 16+), gotowych stawić czoła strachom i zagadkom. Ci, którym udało się dotrwać do końca tej emocjonującej nocy, jeszcze długo dzielili się wrażeniami. Organizatorzy nie wykluczają, że „Straszny szpil” doczeka się kolejnej edycji – bo przecież takich wrażeń nigdy za wiele.

Miszōng. Naszo gŏdka, język serca i duszy okazał się niezwykle bogatym przedsięwzięciem, które pokazało piękno śląskiej mowy i kultury w nowoczesnej, atrakcyjnej formie. Od smaków kuchni, przez dźwięki pieśni i opowieści, po teatralne emocje – każdy mógł znaleźć coś dla siebie. Projekt ten udowodnił, że śląski język żyje i nadal potrafi jednoczyć ludzi we wspólnym przeżywaniu tradycji. Dzięki pasji Fundacji W to mi graj oraz wsparciu z programu „Różnorodność Językowa” lokalna społeczność zyskała nie tylko serię wspaniałych wydarzeń, ale i impuls do dalszego pielęgnowania swojego języka serca i duszy. Pyrsk! 

 

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu dotacyjnego “Różnorodność Językowa” Instytut Różnorodności Językowej Rzeczypospolitej